Hải sản có vỏ khi mang thai: tôm, cua, nghêu nấu chín và món nên tránh

Tổng quan

Hải sản có vỏ không bị cấm khi mang thai. Điều cần tách rõ là loại đã nấu chín và loại còn sống hoặc ăn nguội. FDA và EPA xếp tôm, cua, tôm hùm, nghêu, hàu, sò điệp và mực vào nhóm Best Choices — nhóm thủy ngân thấp hơn — với điều kiện nằm trong khẩu phần tuần của biểu đồ cá. NHS liệt kê tôm, cua, tôm hùm, mực, vẹm, sò điệp, nghêu đã nấu chín trong nhóm có thể ăn. Cùng các cơ quan này đều nói tránh hải sản sống, sushi sống và sashimi.

Bài này không nói hàu sống “một con thì được”. Sống là phần cần tránh, dù loài đó đứng ở nhóm thủy ngân thấp.

Biểu đồ thủy ngân nói gì về tôm và cua?

FDA/EPA khuyên người đang mang thai hoặc cho con bú ăn 2–3 suất mỗi tuần từ danh sách Best Choices, hoặc 1 suất từ Good Choices và không ăn cá khác trong tuần đó. Một suất trên biểu đồ là 4 ounce, khoảng 113 g, cân trước khi nấu. Gộp lại, nhánh Best Choices tương đương khoảng 8–12 ounce (khoảng 225–340 g) hải sản ít thủy ngân mỗi tuần. Trên đĩa ăn ở nhà, một phần đã nấu khoảng 90–120 g là một suất thực tế cho một người — gần với cỡ suất trước khi nấu, sau khi tính phần hao khi chế biến, không phải một miếng 30 g cho có.

Tôm, cua, nghêu, hàu, sò điệp, tôm hùm và mực đứng trong Best Choices trên bảng FDA. Chúng không nằm trong danh sách Choices to Avoid (cá kiếm, cá mập, cá thu vua, marlin, orange roughy, cá tile đuôi vịnh Mexico, cá ngừ mắt to). Ăn xoay vài loài trong nhóm Best Choices tốt hơn là ăn đúng một loài mọi bữa.

Nếu tuần này bạn đã ăn một suất Good Choices (ví dụ một số loại cá ngừ trắng), FDA nói không cộng thêm cá khác trong cùng tuần. Đừng xếp tôm thành “không tính” để vượt giới hạn đó.

NHS diễn đạt theo hướng khác, không cùng một con số: khoảng 2 phần cá mỗi tuần, một phần khoảng 140 g, và không quá 2 phần cá nhiều dầu (cá hồi, cá hồi nước ngọt, cá thu, cá mòi, cá trích). Tôm và cua không nằm trong danh sách cá nhiều dầu đó. Giới hạn cá ngừ của NHS cũng là chuyện riêng (không quá 4 hộp hoặc 2 miếng steak mỗi tuần). Khi hai hệ thống khác nhau, làm theo hướng dẫn bác sĩ đang dùng tại nơi bạn khám, và không tự cộng số của Mỹ với số của Anh thành một hạn mức mới.

Hải sản câu được trong gia đình có thể không nằm trên biểu đồ thương mại. Xem khuyến cáo địa phương trước khi ăn cá hoặc tôm tự đánh bắt.

Nấu đến khi thịt đục và vỏ mở

CDC xếp cá và hải sản sống — gồm sashimi, sushi sống và ceviche — vào cột rủi ro hơn. Cột an toàn hơn: cá nấu tới 145°F (63°C) hoặc thịt đục và tách được bằng nĩa; hải sản có vỏ nấu đến khi vỏ mở trong lúc nấu, hoặc thịt trắng đục, bóng như ngọc. Với hàu còn sống, CDC nói sau khi vỏ mở thì đun thêm khoảng 3–5 phút. Vỏ không mở thì bỏ, không cạy ăn.

NHS nói rõ đồ cần tránh gồm cá sống, hải sản có vỏ sống, và sushi làm từ cá sống kể cả khi đã từng cấp đông. Cấp đông không biến sushi sống thành món an toàn trong thai kỳ theo NHS.

Trong bếp:

• Tôm hấp, tôm xào, tôm rim: chín khi vỏ đỏ và thịt đục, không còn trong suốt.
• Cua rang hoặc cua hấp: thịt đặc, không vùng còn sống ở khớp.
• Nghêu, sò, vẹm: vỏ mở khi hấp; bỏ con không mở.
• Mực xào hoặc mực hấp: thịt đục. Gỏi mực và sashimi mực là món cần tránh.
• Lẩu hải sản: thịt phải ở trong nước sôi đủ lâu đến chín, không nhúng tái.

Khẩu phần một người khoảng 90–120 g thịt đã nấu, trong tổng hải sản của cả tuần theo biểu đồ bạn đang theo.

Tôm nguội và đồ hun khói

Chín một lần rồi để lạnh không tự động còn an toàn để ăn nguội. NHS xếp tôm chín sẵn, ăn lạnh, vào nhóm cần nấu lại đến bốc hơi. Đĩa tôm luộc lấy từ tủ lạnh — gỏi cuốn, salad, bánh mì — nên được hâm đến nóng bốc hơi trước khi ăn, hoặc thay bằng tôm vừa nấu.

CDC cũng xếp hải sản hun khói để tủ lạnh (trừ khi nấu trong món nóng) ở cột rủi ro hơn. Mực khô nhai chơi không phải nhóm này, nhưng cũng không phải nguồn đạm chín nóng của bữa chính; nếu là đồ biển hun khói bảo quản lạnh thì áp dụng cảnh báo hun khói.

Đồ hộp cá và hải sản trong hộp kín được CDC nêu như lựa chọn an toàn hơn so với bản hun khói để tủ. Vẫn chọn loài ít thủy ngân và tính vào suất tuần.

Gợi ý đĩa kiểu Việt

• Cơm, tôm rim chín, rau muống xào, canh chua nấu sôi (giá chỉ để trong nồi đến chín mềm, không thêm giá sống lúc ăn).
• Bún hải sản nước dùng sôi, tôm và mực đã chín trước khi bày, rau rửa kỹ. Không để khách nhúng tái.
• Nghêu hấp sả, ăn con đã mở vỏ, chấm vừa phải nếu đang theo dõi muối hoặc huyết áp.

Tránh: hàu sống, gỏi tôm, gỏi nghêu, sashimi, và tôm nguội chưa hâm. Nước mắm và muối ăn vừa; iod từ hải sản và từ muối iod là chủ đề dinh dưỡng khác, không phải lý do để chấm thật mặn.

Nếu dị ứng tôm cua đã biết, bỏ hẳn nhóm này. Đạm thay thế là trứng chín, thịt nạc chín, đậu, đậu phụ. Không thử “một ít xem sao” trong thai kỳ.

Nếu bạn không ăn hải sản

FDA nói protein, omega-3 và một số vi chất trong cá có ích, nhưng cũng nói có thể đáp ứng nhu cầu bằng thực phẩm khác nếu không ăn đủ suất cá. Không tự mua dầu cá liều cao để “bù cho đủ”. Hỏi bác sĩ trước khi dùng viên DHA hoặc dầu gan cá, vì sản phẩm không đồng nhất và vitamin A dạng retinol liều cao là vấn đề riêng.

Người ăn chay vẫn cần kế hoạch sắt, vitamin B12, iod và choline với người khám thai, không phải chỉ bỏ mục tôm trên thực đơn.

Khi nào cần đi khám

Ngộ độc sau hải sản — nôn, tiêu chảy, chóng mặt, phát ban, khó thở, sưng môi — cần cấp cứu nếu có dấu hiệu dị ứng nặng, hoặc gọi cơ sở sản khoa nếu là nôn và tiêu chảy khi đang mang thai. Vỏ nghêu không mở mà vẫn ăn, hoặc hàu sống, là tình huống đáng nói với bác sĩ nếu sau đó bạn sốt hoặc không giữ được nước.

Nội dung giáo dục. Biểu đồ FDA/EPA và danh sách NHS không thay chỉ định khi bạn có bệnh gan, dị ứng, hoặc chế độ ăn đặc biệt.

Khám phá thêm trên Pregnancy Meal Planner

• công cụ thực đơn mẹ bầu 7 ngày miễn phí
• bài viết dinh dưỡng bà bầu
• Omega-3 và DHA khi mang thai: nguồn thực phẩm và lưu ý viên uống
• Pregnancy Meal Planner Premium

Nguồn tham khảo

• FDA: Advice about Eating Fish — https://www.fda.gov/food/consumers/advice-about-eating-fish
• EPA: EPA-FDA Advice about Eating Fish and Shellfish — https://www.epa.gov/choose-fish-and-shellfish-wisely/epa-fda-advice-about-eating-fish-and-shellfish
• NHS: Foods to avoid in pregnancy — https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/foods-to-avoid/
• CDC: Safer Food Choices for Pregnant Women — https://www.cdc.gov/food-safety/foods/pregnant-women.html